Wat zijn de belangrijkste oorzaken waardoor ingewikkelde multiprobleemsituaties vastlopen en ze als casus worden aangemeld bij het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek (LMM)? En hoe functioneert het Maatwerkloket eigenlijk? Aan de hand van die vragen heeft Stimulansz, in samenwerking met het Programma Maatwerk Multiprobleemhuishoudens, twee rapporten opgesteld ‘Het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek - Een analyse van de casuïstiek’ en ‘Het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek, een evaluatie ten behoeve van de doorontwikkeling’. Met deze bevindingen kunnen we het functioneren van het LMM – en in het verlengde daarvan (de opvolging van) de geleerde lessen – optimaliseren.
Wat doet het Maatwerkloket?
Het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek (LMM) is één van de instrumenten die vanuit het Programma Maatwerk Multiproblematiek (PMM) is ontwikkeld en maakt onderdeel uit van een set aan instrumenten, zoals het Landelijk Escalatie Team, het Maatwerkregister en de Overbruggingsprocedure. Het LMM is het centrale aanspreekpunt bij het Rijk voor professionals van gemeenten en landelijke uitvoeringsorganisaties, om vastgelopen multiprobleemsituaties te helpen oplossen wanneer dat binnen reguliere (escalatie-)routes niet is gelukt.
Het LMM wordt bemenst door een aantal regievoerders. Zij:
- helpen vastgelopen casussen oplossen. Door mee te denken met de indiener (maatwerkfunctionaris) over mogelijke oplossingsrichtingen die over het hoofd zijn gezien, bijvoorbeeld. Door de expertise en denkkracht van beleidsmakers bij de betrokken ministeries te benutten. De regievoerders denken mee waar dat kan en pakken de regie als dat kan helpen om alsnog een doorbraak te forceren;
- signaleren knelpunten vanuit de ingediende casuïstiek en herkennen domein overstijgende patronen. Door deze knelpunten en patronen terug te koppelen aan de verantwoordelijke organisatie en de consequenties daarvan te agenderen en bespreken, draagt het LMM bij aan ‘systeemleren’. PMM wil het systeemleren een forse impuls geven en daarbij aansluiten bij de ontwikkelingen binnen en tussen ministeries, landelijke uitvoeringsorganisaties en gemeenten.
Het Landelijk Maatwerkloket draagt op die manier bij aan de doelen van PMM: Professionals meer handvatten geven om te kunnen doen wat nodig is, én in bredere zin, bijdragen aan ‘werken volgens de bedoeling’ en “de menselijke maat” binnen de overheid.
Wat hebben PMM en Stimulansz onderzocht?
Het team van PMM heeft met Stimulansz twee evaluaties uitgevoerd:
1. Evaluatie van het functioneren van het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek
Het LMM is binnen zeer korte tijd opgezet en aan de slag gegaan. Doel van deze evaluatie is om de werkwijze van het LMM tegen het licht te houden en handvatten te geven voor optimalisatie en doorontwikkeling. Wat werkt al goed en moet behouden blijven? En wat kan anders of kan worden losgelaten?
2. Identificeren van rode draden en signalen uit casuïstiek via het LMM, om zo knelpunten sneller op te kunnen lossen en voorstellen te kunnen doen voor o.a. aanpassingen in wet-en regelgeving, beleid en procedures.
Centrale vraag in deze evaluatie is: wat is de primaire reden waarom een casus is vastgelopen? Wat is de vraag waar de professional op vastloopt en doet besluiten om de vraag voor te leggen aan het LMM? De rapportage die nu is gepubliceerd beslaat de casussen die zijn aangemeld in de periode van 2019-2021, een periode waarin – zeker in het eerste jaar – het LMM in ontwikkeling was en nog erg op zoek was naar het type casuïstiek waarop de regievoerders hun meerwaarde konden tonen en naar de manier waarop signalen t.b.v. systeemleren het beste konden worden geregistreerd. Deze rapportage heeft zes knelpunten met bijbehorende signalen en handelingsperspectieven opgeleverd. Deze knelpunten zijn ingedeeld in micro- (individu), meso- (organisatie) en macroniveau (landelijk). Sommige van die knelpunten zijn gebaseerd op meerdere casussen, anderen op een individuele casus.
Op basis van de casussen die in 2022 worden aangemeld, wordt een volgende rapportage opgeleverd die voortborduurt op de eerste bevindingen uit deze analyse.
Wat voor casussen zijn zoal behandeld?
Ter illustratie volgen hieronder twee voorbeelden van casussen waarbij het LMM de indiener (maatwerkprofessional) heeft ondersteund. Het gaat hier om twee casussen die mede ten grondslag liggen aan de conclusies in de rapportage. Ze hebben er bovendien toe geleid dat is onderzocht of regelgeving of beleid moeten worden aangepast.
Een professional bracht een casus in bij het Maatwerkloket. Het gaat om een meneer (dertiger) die een WW-uitkering krijgt. De man kampt onder meer met langdurige psychiatrische- en verslavingsproblematiek. Zonder de juiste begeleiding redt hij het niet op de arbeidsmarkt. Het doelgroepenregister is volgens de betrokken professional de meest passende oplossing. Alleen is het doelgroepenregister een voorziening vanuit de Participatiewet. De man komt hier pas voor in aanmerking als zijn WW-termijn afgelopen is. Door te moeten wachten, ontstaat er een grotere afstand tot de arbeidsmarkt. Hoe langer hij van de arbeidsmarkt is, hoe moeilijker een terugkeer wordt. Bovendien zorgt werk voor een vaste structuur, wat positief bijdraagt aan zijn middelengebruik en psychiatrisch functioneren.
Welke rode draad komt hier naar boven?
Deze casus laat zien hoe wetgeving in specifieke situaties ongewenst kan uitpakken. Naast een oplossing voor het individu, vraagt dit ook om een structurele oplossing voor mensen in een vergelijkbare situatie.
Wat wordt ermee gedaan?
Er zijn gesprekken gevoerd met verschillende medewerkers van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (van beleid en wetgeving) en UWV over dit knelpunt in de wet. Op dit moment verkennen UWV, gemeenten en Rijk hoe dit knelpunt het beste opgelost kan worden. Concreet gebeurt dit in gesprekken met De Werkkamer (sociale partners en gemeenten) over de toekomst van de banenafspraak.
PMM zorgt er op deze manier ook voor dat knelpunten, signalen, patronen en handelingspersperspectieven teruggelegd worden bij organisaties die ermee te maken hebben en volgt wat er mee gebeurt.
Een persoon ontvangt partneralimentatie en komt daardoor niet in aanmerking voor verschillende toeslagen van de overheid. Deze persoon is daarnaast arbeidsongeschikt, door psychische problematiek niet in staat om ergens ander te wonen, en heeft daardoor ook de komende jaren geen perspectief op arbeid. De maandelijkse termijn voor het terugbetalen van de studieschuld zorgt ervoor dat deze persoon, ondanks de draagkrachtmeting, maandelijks onder het bestedingsniveau van de schuldsanering uit komt. Dat is niet de bedoeling. Sociaal werkers van de gemeente hebben bovendien geconstateerd dat er geen mogelijkheden zijn om verder te besparen op uitgaven of de inkomsten te verhogen.
Daarom is ervoor gekozen om bij deze persoon het termijnbedrag aan te passen naar een niveau waardoor deze persoon volgens eigen inschatting nog voldoende te besteden heeft om te voorzien in het eigen levensonderhoud.
Welke rode draad komt hier naar boven?
In sommige situaties is de uitwerking van wetgeving – die op papier lijkt te kloppen – niet in lijn met de praktijk waardoor burgers soms in de knel kunnen komen. De mogelijkheid om af te kunnen wijken als een unieke situatie waar de wetgeving zeer onevenredige nadelige gevolgen – zoals in deze casus – heeft is daarin helpend.
Wat wordt ermee gedaan?
Deze casus en daaruit voortkomende signalen zijn besproken in gesprekken tussen medewerkers van DUO en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Op dit moment wordt verkend hoe er ruimte in wetgeving voor maatwerk verbeterd kan worden.
Tot slot
Het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek heeft in 2019 een vliegende start gemaakt. Door gewoon te beginnen, te evalueren, bij te sturen en weer te evalueren, zijn (tot en met 2021) 78 casussen binnengekomen, waarvan onze regievoerders circa 85% (deels) hebben helpen oplossen. Het team van PMM is trots op deze ontwikkeling en op de positieve waardering die het loket krijgt. Zowel in de evaluatie als via de professionals die hun casussen indienen.
De essentie van het Maatwerkloket is – zo blijkt ook uit beide evaluaties – het ondersteunen van professionals bij het doorbreken van casussen waarbij sprake is van vastgelopen, gestapelde problematiek. Daarmee draagt het Loket bij aan betere hulp voor mensen die vastzitten in het systeem. Vraagstukken worden bij PMM écht vanuit de dagelijkse praktijk van professionals bij gemeenten, uitvoeringsorganisaties en het Rijk bekeken en besproken. Knelpunten en oorzaken van stagnatie worden doorlopend geanalyseerd in samenspraak met deze partijen. Niet alleen het melden en analyseren zijn belangrijk bij systeemleren; belangrijker nog is het voeren van gesprekken met opdrachtgevers en samenwerkingspartners, over wat er met de knelpunten en signalen is gebeurd (of niet) en hoe de opvolging ervan heeft plaatsgevonden.
Zo zorgt PMM ervoor dat knelpunten worden gesignaleerd en besproken, zodat in de toekomst dergelijke casussen door aangepaste regelgeving wellicht niet meer voorkomen. Samenwerken, overkoepelend aan domeinen en bestuurslagen, is cruciaal bij de aanpak van PMM.