Een bron van inspiratie en informatie, noemt PMM-programmaleider Marjan Jellema de City Deal Eenvoudig Maatwerk. Nergens wordt zo duidelijk hoe de praktijk van alledag en het landelijk beleid soms botsen - én elkaar vinden.
In de City Deal Eenvoudig Maatwerk – overigens een misleidende naam, want eenvoudig is het zelden – experimenteren acht gemeenten, één regio, vier ministeries en verschillende uitvoeringsorganisaties met maatwerk voor gezinnen in multiprobleemsituaties. Projectleider Pieter Hilhorst: “Onze kracht is dat we midden in de praktijk staan. Hier zie je waar het echt knelt en waarvoor structurele oplossingen nodig zijn.” Het Programma Maatwerk Multiprobleemhuishoudens is bedoeld om professionals meer slagkracht te geven bij complexe problematiek. Marjan: “Dat kunnen we alleen met input en feedback uit het werkveld. De City Deal brengt niet alleen de casussen in, maar helpt ook om concrete instrumenten te ontwikkelen en optimaliseren, zoals het Maatwerkloket, het Landelijk Escalatie Team en de Overbruggingsprocedure”
Leren in stappen
De City Deal werkt en leert in een soort drietrapsraket. Pieter legt uit: “We zijn gestart met het leren om maatwerk te leveren en te legitimeren, het zogenoemde eerste-orde-leren. De volgende stap, de tweede orde is: hoe organiseer je maatwerk, hoe vind je de juiste ingang bij partijen en welke hulpmiddelen zijn er? Hier leverde PMM een belangrijke bijdrage met het Maatwerkregister, een lijst van contactpersonen bij de landelijke uitvoeringsorganisaties, zodat je snel de juiste persoon te pakken hebt. De derde stap is het herkennen van terugkerende problemen, dus patronen signaleren.”
De City Deal was aanvankelijk bedoeld als tijdelijk project. Als een kat met negen levens wordt die periode telkens met een jaar verlengd. “Nu in ieder geval tot volgend jaar zomer. En daarna, Inshalla”, lacht Pieter. “Misschien in een ander jasje”, zegt Marjan, “maar deze samenwerking laten we niet los. Sterker nog, die gaan we intensiveren. We zijn nu op het belangrijke punt gekomen van patronen herkennen. Het wordt steeds duidelijker waar gemeenten tegenaan lopen; we gaan nog meer samen optrekken om ook tot handelingsperspectieven te komen.”
Wel de kokers, niet het pad
En dat is hard nodig, volgens Marjan: “Als Rijk hebben we destijds een aantal taken gedecentraliseerd in kokers, maar we zijn vergeten om dwars over die kokers een begaanbaar pad aan te leggen. We hebben wel de taken overgeheveld, maar niet de bijbehorende bevoegdheden en mandaten.”
Pieter beaamt: “Precies daar zit het probleem. In een complexe situatie klinkt het mooi: één plan, één regisseur, maar uiteindelijk heb je als professional niets te zeggen over andere domeinen. Je hebt dus een grote cirkel van verantwoordelijkheid, maar een heel kleine cirkel van invloed. Het recept voor overspannen professionals.”
Die constatering leidde tot de wens om twee nieuwe wettelijke bevoegdheden uit te werken die de slagkracht van uitvoeringsprofessionals vergroten: de time-out bevoegdheid en de Overkoepelende afwijkingsbevoegdheid.
Concrete resultaten
Pieter licht ze toe: “De time-out bevoegdheid heeft als doel om in zeer urgente situaties overheidsvorderingen die een onevenredig nadelig effect op de bestaanszekerheid hebben, tijdelijk stop te zetten. Betalingen aan overheidsinstellingen kunnen bijvoorbeeld worden opgeschort op initiatief van de gemeente. Dit zorgt voor een tijdelijke rustperiode. Tijdens de time-out gaan partijen om tafel om samen een passende maatwerkoplossing te vinden.” De Overkoepelde afwijkingsbevoegdheid maakt het mogelijk om incidenteel af te wijken van een wet die jouw organisatie uitvoert. Kortom, twee heel concrete manieren om grotere problemen te voorkomen. Dat zijn de mooiste opbrengsten.”
Marjan: “En het resultaat van een waardevolle samenwerking, vanuit wederzijds vertrouwen en de wens het samen beter en mooier te maken.”