Gemeenten lopen geregeld vast in ingewikkelde casussen in het sociaal domein. Zowel PMM als De Geschillencommissie kunnen dan uitkomst bieden: de een door mee te denken en te adviseren, de ander door een onafhankelijk en bindend advies uit te spreken. Christel van Zelst (PMM) en Sarah Balfoort (De Geschillencommissie) vertellen hoe beide organisaties elkaar aanvullen en waarom het belangrijk is dat gemeenten en professionals in het sociaal domein zowel PMM als De Geschillencommissie kennen.
De Geschillencommissie is een onafhankelijke organisatie die in allerlei sectoren klachten en geschillen oplost tussen (publieke) instellingen, bedrijven en/of burgers. Dat gebeurt via laagdrempelige procedures waarin drie commissieleden tot een bindend advies komen. Een procedure bij De Geschillencommissie is zowel toegankelijker als sneller dan de gang naar de rechter.
Kunnen jullie jezelf kort voorstellen en je rol toelichten?
Sarah: “Ik ben gezondheidsjurist en werk zo’n vierenhalf jaar als secretaris bij De Geschillencommissie. Onze organisatie faciliteert meer dan tachtig onafhankelijke geschillencommissies, ook buiten het sociaal domein. Ik ben secretaris van de geschillencommissies in de zorgsector, waaronder ook de Geschillencommissie Sociaal Domein valt. Ik woon zittingen bij, schrijf de uitspraken en adviseer de commissie over de lijn die we volgen in onze uitspraken. Daarnaast analyseer ik eerdere commissie-uitspraken zodat we die informatie weer met onze stakeholders kunnen delen: gemeenten, zorgaanbieders, ministeries, de VNG en brancheorganisaties.”
Christel: “Ik ben regievoerder bij het Maatwerkloket van PMM. Wij ondersteunen professionals van onder meer gemeenten en landelijke publieke dienstverleners bij vastgelopen multiproblematiek. Wij denken mee in wat nodig is voor een oplossing of doorbraak en schakelen daarvoor ook ons netwerk van experts in.”
Wat doen De Geschillencommissie en PMM voor gemeenten in het sociaal domein?
Sarah: “De Geschillencommissie Sociaal Domein beslecht geschillen tussen gemeenten onderling, of tussen gemeenten en zorgaanbieders. Bijvoorbeeld over het woonplaatsbeginsel in de jeugdzorg, de toegankelijkheid van maatschappelijke opvang of de uitvoering van inkoopcontracten. Tijdens een zitting geven drie commissieleden een bindend advies: een voorzitter – dat is meestal een (oud-)rechter – en twee zorgvuldig gekozen inhoudelijk experts, voorgedragen door de VNG of een brancheorganisatie. Hun bindend advies is een juridische uitspraak waar beide partijen aan gebonden zijn.”
Christel: “Wij bedienen gemeenten heel anders. PMM ondersteunt professionals die werken aan complexe casussen en vastlopen in het systeem, vaak door onduidelijkheden in wet- en regelgeving. We nemen casussen niet van hen over, maar geven advies en denken inhoudelijk mee totdat zij zelf weer verder kunnen. Ook geven we workshops, trainingen en masterclasses om hen wegwijs te maken in het omgaan met conflicterende wet- en regelgeving in een complex werkveld. Bij voorkeur kloppen professionals al bij PMM aan voordat er bezwaar- of beroepsprocedures gaan lopen.”
Hoe kwamen jullie met elkaar in contact en waarom was dat belangrijk?
Christel: “PMM krijgt regelmatig vragen over het woonplaatsbeginsel in de Jeugdwet en de Wmo. Er is dan onduidelijkheid en discussie tussen gemeenten over wie verantwoordelijk is voor de inzet én betaling van hulp en ondersteuning, of voorzieningen als beschermd wonen. Regelmatig betrekken we VWS hierbij, maar soms komen gemeenten er onderling alsnog niet uit. Daar zocht ik een oplossing voor. Al googelend kwam ik uit bij De Geschillencommissie. Dat leek mij een handige instantie om naar door te verwijzen bij dit soort vraagstukken. Dus heb ik ze gebeld en hebben we kennisgemaakt.”
Sarah: “We waren positief verrast dat Christel ons belde. PMM was in onze organisatie nog niet algemeen bekend. We hadden een heel leuk gesprek bij ons op kantoor en Christel woonde daarna ook een zitting bij. Het was heel waardevol om meer te leren over elkaars organisatie. Want juist in de fase waarin partijen in het sociaal domein nog samen kunnen zoeken naar oplossingen voor geschillen, kan PMM van grote toegevoegde waarde zijn.”
Wat zijn de grootste raakvlakken en verschillen tussen jullie organisaties?
Sarah: “De grootste overlap zit in de inhoud en casuïstiek: we behandelen regelmatig dezelfde onderwerpen, zoals het al genoemde woonplaatsbeginsel. Het grootste verschil is dat PMM eerstelijns werkt en De Geschillencommissie tweedelijns, om het in zorgtermen te zeggen. PMM kan adviseren en meedenken over concrete casussen. Het idee is dat partijen er samen uitkomen. Lukt dat niet, dan kunnen gemeenten en zorgaanbieders bij De Geschillencommissie terecht voor een bindend advies.”
Christel: “Een ander raakvlak is dat we allebei een groot voorstander zijn van het voeren van ‘het goede gesprek’ en dat graag faciliteren – ieder op zijn eigen manier, maar met hetzelfde doel voor ogen. Namelijk dat partijen weer verder kunnen omdat er duidelijkheid is. Nog een verschil is dat PMM meerdere mogelijkheden heeft om gemeenteprofessionals te ondersteunen en De Geschillencommissie in principe ‘slechts’ bindende uitspraken kan doen.”
Recent publiceerde De Geschillencommissie analyses van zorguitspraken. Wat waren de belangrijkste bevindingen?
Sarah: “We deden de afgelopen tweeënhalf jaar veel uitspraken over het woonplaatsbeginsel, waarbij gemeenten jongeren te laat of niet op de juiste manier aan elkaar overdroegen. In eerste instantie hield de commissie zich in die geschillen aan een strikte interpretatie van de wet. Op een gegeven moment vond de commissie de onverwacht hoge kosten die dat voor sommige gemeenten opleverde niet meer redelijk. Sindsdien veranderde onze lijn en koos de commissie voor een andere wetsinterpretatie: gemeenten die jongeren te laat overdragen betalen zelf de kosten.”
“Verder zien we regelmatig dat gemeenten sámen naar ons toe komen, omdat ze allebei graag een onafhankelijk oordeel willen. Ook trekken gemeenten soms zaken in, omdat ze al geholpen zijn door eerdere uitspraken in vergelijkbare zaken. Dat is een mooie ontwikkeling, omdat het laat zien dat de kennis die wij opbouwen en delen daadwerkelijk wordt toegepast. Daarom bundelen we uitspraken per thema, om er lessen uit te trekken waar gemeenten en zorgaanbieders iets aan hebben.”
Hoe kunnen jullie dergelijke inzichten inzetten om gemeenten beter of eerder te helpen?
Christel: “Onder meer door professionals te ondersteunen met opgedane kennis. Daarbij is het wenselijk dat professionals weten van het bestaan van De Geschillencommissie. Daarom lees ik regelmatig de uitspraken van de commissie Sociaal Domein, zodat ik relevante informatie daaruit kan meegeven aan gemeenteprofessionals die bepaalde vragen hebben. Daarmee kunnen zij hun vraagstukken of geschillen hopelijk sneller oplossen. Ook gaan we de analyses van De Geschillencommissie in ons netwerk delen. Bovendien hebben we Sarah gevraagd om over de commissie te komen vertellen in een PMM-bijeenkomst voor maatwerkprofessionals.”
Sarah: “Zo’n presentatie bij PMM helpt professionals hopelijk om ons beter te vinden. Want als zij niet weten wat wij doen, ligt er een drempel om bij ons aan te kloppen. Daarom is voor ons een belangrijke uitdaging om te blijven vertellen wat De Geschillencommissie doet en hoe een geschillenprocedure gemeenten en zorgaanbieders kan helpen.”
Hoe kunnen professionals en gemeenten werken aan het sneller of beter oplossen van geschillen?
Christel: “Wacht niet tot het water je aan de lippen staat. Als er onduidelijkheid is over wie wat moet betalen of regelen, en vanuit welke wet- of regelgeving: bel ons gewoon. Als wij je niet goed kunnen helpen, verwijzen we je warm door naar de organisatie of instantie waar jouw vraag beter past. Het liefst kom je er in de eerstelijnsfase al uit, eventueel met hulp van PMM, en hoeft er geen juridische procedure aan te pas te komen.”
Sarah: “Soms is informatie genoeg, soms advies en soms een juridische procedure. Voor informatie en advies kunnen professionals terecht bij PMM en voor een juridische procedure bij De Geschillencommissie. Durf in ieder geval om hulp te vragen en laat geschillen niet escaleren.”
Wat zijn quick wins voor gemeenten en zorgaanbieders bij geschillen?
Sarah: “Professionals moeten vooral weten welke opties er zijn. Kennis over de instanties die er zijn en wat hun rol is, is cruciaal om snel de juiste hulp te vinden. Nog beter is het als professionals bij gemeenten en zorgaanbieders geschillen of complexe casussen volledig zelfstandig kunnen oplossen.”
Christel: “Ik zou zeggen: ga zo snel mogelijk met elkaar in gesprek. Verken elkaars standpunten zonder de emoties die daarbij snel opspelen. En doe dat met de juiste expertise en/of kennis. Daarnaast helpt het vastleggen en delen van kennis en ervaringen enorm, merken we. Daarom kijken we bij PMM altijd naar wat we van casussen kunnen leren en wie baat heeft bij die informatie. Als wij – samen met De Geschillencommissie – nieuwe inzichten kunnen blijven delen, helpen we de professional al enorm.”