Hoe laat je als gemeente de Wams (Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein) volgend jaar goed landen in de gemeentelijke organisatie? Dat is de leidende vraag van de Wams-implementatieondersteuning die vanaf september wordt georganiseerd door Platform Sociaal Domein. Hester Heringa is hiervan de programmamanager. “In een aantal bijeenkomsten kijken we hoe je organisatiestructuren en werkprocessen Wams-ready maakt. Heb je dat als gemeente gedaan, dan heb je de Wams al voor 80 procent geïmplementeerd.”
Het wetsvoorstel Wams is in januari bij de Tweede Kamer ingediend, en treedt, afhankelijk van de wetsbehandeling, in juli 2024 in werking. Waar het ministerie van VWS kartrekker is van het wetstraject, is het ministerie van BZK verantwoordelijk voor de implementatieondersteuning van de nieuwe wet. Daarvoor heeft het ministerie de handen ineengeslagen met Platform Sociaal Domein, een samenwerkingsverband tussen de VNG, het Rijk en samenwerkingspartners. Lou Nieuwenhuijse, coördinator implementatie Wams vanuit BZK, vertelt dat het primaire doel van de implementatieondersteuning Wams is dat men binnen het sociaal domein, zowel bij gemeenten als aanpalende organisaties, gaat werken volgens de aanpak uit het wetsvoorstel. Het grootste deel van de implementatieopgave ligt echter bij gemeenten. “Daarom richten we ons nu op het informeren en ondersteunen van de verschillende doelgroepen binnen de gemeentewereld. Van wethouders en beleidsadviseurs tot maatwerkfunctionarissen en casusregisseurs. Uiteraard worden hier aanpalende domeinen in algemene zin bij betrokken.”
Mindshift
Volgens programmamanager Hester is het niet meer dan logisch om nu al voor te sorteren op de Wams. Ze legt uit: “De Wams geeft eindelijk handen en voeten aan een langgekoesterde wens van gemeenten en organisaties zoals woningcorporaties, onderwijs en welzijnswerk. De drive om integraal te gaan werken is er dus, maar op dit moment zit er gewoon nog veel handelingsverlegenheid, vooral als het gaat om gegevensdeling. Soms ook onnodig trouwens, omdat veel elementen uit de Wams nu al uitgevoerd kunnen worden. Maar straks, als de Wams er is, móet je het dus gaan doen.”
Die voorbereiding begint met een mindshift, zoals Hester het omschrijft. “We redeneren nu vaak vanuit de afzonderlijke, wettelijke kokers. Als het gaat om iemand met multiproblematiek proberen we de problemen vaak in hokjes te stoppen: schuldhulp, verslavingszorg, noem maar op. Het is goed om je allereerst te realiseren dat dit simpelweg niet aansluit bij de ervaring van mensen zelf. De Wams beoogt een gecoördineerde, integrale aanpak van multiproblematiek. Het vertrekpunt is niet zozeer een specifieke wet, maar de vraag hoe je iemand in de totaliteit van het leven kunt helpen.” Dit sluit ook aan bij de bedoeling van de decentralisaties in 2015, waarbij gemeenten hun inwoners domeinoverstijgende ondersteuning aanbieden vanuit de visie ‘één gezin, één plan, één regisseur’.
Implementatieondersteuning
Met een afgestemd aanbod biedt Platform Sociaal Domein gemeenten de kans om vanaf september 2023 al de basis te leggen voor een zachte landing van de Wams. Er zijn vier blokken, die bestaan uit een webinar (“een soort hoorcollege, live en on demand te kijken”) en regio-bijeenkomsten (“de werkgroepen”).
-
In het webinar van blok 1 wordt de centrale opgave toegelicht: wat behelst de implementatieopgave voor gemeenten? In de daaropvolgende regio-bijeenkomsten wordt duidelijk wat je moet doen om Wams-ready te zijn. Wat heb je als gemeente al, zoals een meldpunt, een coördinator of een PMM-maatwerkfunctionaris, en hoe verhouden die zich tot de Wams.
-
Blok 2 en 3 bestaan uit zo’n dertig bijeenkomsten in het voorjaar en de zomer van 2024. Hierin bouwen gemeenten op lokaal niveau aan samenwerkingsallianties. Ze formuleren samenwerkingsafspraken op lokaal niveau, bijvoorbeeld als het gaat om het doen van een melding of het opstarten van casusoverleg, zodat organisaties uit aanpalende domeinen (onderwijs, wonen, GGZ etc.) gemeenten straks goed weten te vinden. Met een concept-samenwerkingsovereenkomst op zak kunnen gemeenten de voorgestelde werkwijzen vervolgens afstemmen met relevante partners.
-
Blok 4 vormt het sluitstuk en moet invulling geven aan wat er op dat moment leeft en hoe de Wams is geland bij gemeenten. Het zet de puntjes op de i en agendeert thema’s richting de toekomst.
Coördinatorfunctie
Een van de centrale pijlers in de Wams is de coördinator. “Een coördinator draagt zorg voor een gecoördineerde aanpak van multiproblematiek, zodat een situatie niet stagneert en de juiste partijen betrokken worden”, verduidelijkt Hester. “Binnen een gemeente kunnen heel goed meerdere coördinatoren actief zijn. Per casus kun je kijken wie het meest geschikt is om een huishouden te helpen. Dat kan dus een ambtenaar zijn, maar ook iemand vanuit een partnerorganisatie. Waarschijnlijk zullen vooral de mensen die zo’n regisseur-achtige rol goed ligt coördinator zijn.”
Het is dus mogelijk dat PMM-maatwerkfunctionarissen ook de rol van coördinator op zich nemen. Maar dat hoeft niet. Hester: “De coördinator kan ook nauw samenwerken met de maatwerkfunctionaris, en bij diegene aankloppen als de gecoördineerde aanpak van een casus niet tot het gewenste resultaat leidt en de situatie dreigt vast te lopen. De maatwerkfunctionaris kan zijn expertise op het vlak van maatwerk en het doorspelen van vastgelopen multiprobleemsituaties richting PMM dan inzetten om de casus vooruit te helpen. Bij de implementatieondersteuning duiken we ook dieper in de rol van de coördinator.”