Om mensen met meerdere problemen goed te kunnen helpen is het nodig om integraal te werken. Zo’n aanpak is vaak niet haalbaar doordat strenge regels gelden voor gegevensuitwisseling tussen en binnen organisaties. De Wet aanpak meervoudige problematiek in het sociaal domein (Wams) moet gegevensuitwisseling makkelijker maken. Ook biedt de nieuwe wet kaders voor een gecoördineerde aanpak van multiprobleemsituaties. PMM verwacht dat de Wams het werk van maatwerkprofessionals zal versterken en vergemakkelijken.
Als de Tweede en Eerste Kamer later dit jaar instemmen met de Wams, treedt de nieuwe wet op 1 januari 2024 in werking. Volgens Ytzen Lont, juridisch beleidsmedeweker bij het ministerie van VWS en projectleider voor de Wams, doorbreekt de wet het werken in kokers en ontstaat zo ruimte om oplossingsgericht te werken.
Ytzen: “De huidige wetten, zoals de Wmo, Participatiewet en Jeugdwet, staan niet toe dat gegevens worden uitgewisseld tussen afdelingen binnen de gemeente of tussen een gemeente en een andere organisatie.” Volgens Ytzen zorgde dit gegeven de laatste jaren voor veel handelingsverlegenheid bij professionals. “En dat terwijl de ambitie achter de decentralisatie uit 2015 was om integraler te gaan werken en zo betere hulp te kunnen bieden.”
Laagdrempelig meldpunt
De Wams moet deze handelingsverlegenheid rondom gegevensuitwisseling oplossen én een integrale werkwijze faciliteren. De centrale elementen in de integrale aanpak zijn het meldpunt en de coördinator. “Elke gemeente moet straks een digitaal meldpunt hebben, waar mensen die te maken hebben met multiproblematiek laagdrempelig een melding daarvan kunnen doen”, vertelt Ytzen. “Het is ook mogelijk dat een professional de melding doet, als er sprake is van zeer ernstige multiproblematiek of hulpweigering met aanzienlijke risico’s als gevolg. Minimaal één probleemgebied moet vallen binnen het sociaal domein, dat gevormgd wordt door Wmo, Participatiewet, Jeugdhulp en de Wgs. De andere problemen kunnen zich in aanpalende gebieden - zoals onderwijs of wonen - afspelen.”
Rol van de coördinator
Bij de gecoördineerde aanpak kunnen, vanuit gemeenten of andere betrokken organisaties, een of meerdere vaste coördinatoren worden betrokken. Zij zijn de spil in de integrale aanpak. Ytzen legt uit: “Een coördinator is automatisch bevoegd om een dossier aan te maken en gegevens uit te wisselen. Door het bij een persoon te beleggen hoeft een gemeente niet telkens iemand anders te machtigen. De coördinator is namelijk opgeleid om volgens allerlei veiligheids- en privacystandaarden te werken.”
De coördinator is als het ware de regisseur, die samenwerkt met de hulpverlener(s) die betrokken zijn bij de cliënt. “In de praktijk kan de coördinator een gemeente-ambtenaar zijn,” vertelt Ytzen, “maar dat hoeft niet. Een coördinator kan ook werkzaam zijn bij een andere betrokken organisatie, zoals een zorginstelling. De coördinator neemt in elk geval niet de taken van de hulpverleners over.”
Ruimte voor eigen invulling
Via de coördinator kunnen professionals informatie uitwisselen, zowel binnen de gemeente als de gemeente en andere organisaties. Het gaat dan bijvoorbeeld om huisartsen, woningcorporaties, de Politie, het Openbaar Ministerie, maatschappelijke instellingen en (landelijke) uitvoeringsorganisaties. “Dit komt de hulpverlening bij multiprobleemsituaties echt ten goede”, verwacht Ytzen. De Wams zet de standaard voor integraal werken, maar laat volgens de projectleider wel ruimte aan gemeenten om hun eigen invulling eraan te geven.
“Een belangrijke kanttekening is ook dat de Wams zeker niet is bedoeld om allerlei gegevens aan elkaar te koppelen zonder dat een huishouden zich heeft gemeld. En de nieuwe wet kan ook niet worden ingezet voor vroegsignalering. Daarnaast speelt de Wams geen rol in het verplichten van zorg, zoals een gedwongen opname.”
De Wams en PMM
Volgens Ytzen hebben maatwerkprofessionals straks veel baat bij de Wams, omdat de wet veel ruimte biedt om te kijken wat een specifieke situatie nodig heeft. “Juist bij multiprobleemsituaties is een integrale aanpak en inzet van verschillende partijen belangrijk. Doordat de Wams gegevensuitwisseling vereenvoudigt én een integrale aanpak ondersteunt, kunnen maatwerkprofessionals op lokaal niveau sneller maatwerkoplossingen tot stand brengen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de coördinator. Via deze persoon kunnen ze bijvoorbeeld een multidisciplinair overleg opstarten.”
Ook volgens Marjan Jellema, manager van Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM), is de Wams een welkome versterking voor het werk van PMM. “Wanneer professionals er op lokaal niveau niet uitkomen en een multiprobleemsituatie vastloopt, kan PMM uitkomst bieden. PMM werkt namens zes ministeries – namelijk SZW, BZK, JenV, OCW, VWS en FIN - en heeft maatwerkfunctionarissen bij alle landelijke uitvoeringsorganisaties en een heel aantal gemeenten.” Volgens Marjan is de coördinator straks een belangrijke sparringpartner voor de lokale maatwerkprofessionals. “De coördinator kan dankzij de gegevensuitwisseling helpen in het vinden van verschillende oplossingsrichtingen. Daarbij kan de hulp van PMM ingeschakeld worden om ondersteuning te vragen voor casuïstiek waarbij wet- en regelgeving in de weg blijft zitten. Daarnaast kunnen knelpunten geagendeerd worden bij PMM.”
Meer ruimte en slagkracht
“Wat de Wams echt tot een succes zal maken”, besluit Ytzen, “is de intrinsieke motivatie van organisaties om nog oplossingsgerichter te werken. Om de integrale werkwijze nog vaker toe te passen ten behoeve van mensen in multiprobleemsituaties.” Marjan vult aan: “Bovendien heeft de Wams, net als PMM, als doel de positie van de maatwerkprofessional te versterken. Zodat zij, als ze vastlopen in de raderen van het systeem, meer ruimte en slagkracht ervaren.”