Drie keer per jaar organiseert PMM de Tafel Casuïstiek voor wethouders in het sociaal domein. In een informeel gesprek delen zij hun ervaringen rond complexe casussen. Tegen welke dilemma’s lopen zij aan als bestuurder, hoe zien zij hun rol daarin en hoe geven zij rugdekking aan de uitvoering om tot oplossingen te komen?
Aan het woord zijn Mieke Maas en Alinda van Bruggen, beiden vanuit het Programma Maatwerk Multiprobleemhuishoudens, en wethouder Arno van Kempen van de gemeente Teylingen. Mieke: “Het doel van deze Tafel is leren en reflecteren, niet het oplossen van actuele casussen. De wethouders willen en kunnen immers niet op de stoel van de professionals gaan zitten. Aan de hand van casussen die al opgelost zijn, bespreken ze hoe zij omgaan met de bestuurlijke dilemma’s. Je kunt het zien als intervisie tussen wethouders.”
Weten waar het knelt
Tegelijkertijd wil het Rijk leren van de gemeentelijke praktijk, vertelt Mieke. “We hebben in 2015 een aantal omvangrijke taken bij de gemeenten belegd, maar dat betekent niet dat zij er alleen voor staan. Wij willen weten waar het knelt en samen naar oplossingen zoeken als het vastloopt.”
In 2016 is de Tafel Casuïstiek gestart. Wethouder Van Kempen is al sinds 2018 deelnemer: “Bij de decentralisaties hebben we als gemeente gezegd: het gaat primair om het helpen van mensen, niet om het toepassen van de regeltjes. Bij een multiprobleemsituatie buigt een integraal team zich over de vraag: wat helpt dit gezin echt? Want dát is waartoe we op aarde zijn als overheid. Voor ons heel logisch, maar het bleek een innovatieve aanpak die landelijk navolging kreeg.” Wat brengt de Tafel deze wethouder? “Vernieuwing en inspiratie. Het is heel interessant en leerzaam om aan de hand van een bestaande casus te sparren met collega’s, het zorgt voor nieuwe inzichten. En het Rijk kan leren van de menselijke maat die we lokaal toepassen doordat we dichter bij de inwoners staan.”
Rechtop in stoel
Een vraagstuk dat volgens Alinda geregeld aan de orde komt is wat de wethouders kunnen betekenen in de regionale samenwerking. “Dat kan gaan over afspraken tussen gemeenten, maar ook over samenwerkingsafspraken met andere partijen. Daar is soms veel van elkaar te leren. Daarom vragen we af en toe ook andere bestuurders om aan te schuiven, bijvoorbeeld van een woningcorporatie, zorgverzekeraar of ggz-instelling. Juist gesprekken met partijen die buiten de eigen portefeuille vallen, leveren vaak veel op.” Mieke beaamt: “Zo vertelde een woningbouwbestuurder over de positie van wethouders bij het woonbeleid, bijvoorbeeld via prestatieafspraken. Natuurlijk is dat bekend bij de wethouders met ‘wonen’ in de portefeuille, maar misschien niet als je zorg en welzijn onder je hoede hebt. Die wethouders zitten dan rechtop in hun stoel. Ook dat gebeurt tijdens de Tafel Casuïstiek.”
Rugdekking en politieke gevoeligheid
Alinda: “Een ander terugkerend onderwerp is hoe de wethouders hun rol zien bij complexe casussen. Daarin zijn grote verschillen. Er is niet één manier die ‘goed’ is. Wat past kan te maken hebben met de cultuur van de gemeente, politieke gevoeligheden, maar ook met de wethouder als persoon.” Van Kempen is er duidelijk over: “Sommige collega’s zien individuele gevallen niet als hun taak. Ik sta daar anders in. Natuurlijk krijg ik niet elke casus onder ogen, maar raakt een mogelijke doorbraak de grenzen van de wetgeving of financiering, dan geef ik mijn ambtenaren rugdekking en neem de volle verantwoordelijkheid. Mocht de gemeenteraad mij daarop aanspreken, dan leg ik graag uit: ja, er zijn kaders overschreden, maar er is wél een gezin geholpen. En dat is waar het in de kern om gaat. Gelukkig is daar in mijn gemeente nooit discussie over.”
Signalen oppikken
Het signaleren van schurende wet- en regelgeving is eveneens een doel van de Tafel. “Het is niet zo dat er een-op-een beleidswijzigingen voortkomen uit de Tafel Casuïstiek”, zegt Mieke. “Als dat al gebeurt is het een opstelsom van signalen uit verschillende hoeken. Vormen die samen een consistent verhaal, dan kunnen we het verder brengen. Vaker dan om die ene wet of regel, gaat het om de wisselwerking tussen departementen. En, niet in de laatste plaats, om communicatie of interpretatie. Daarom is het goed dat er beleidsmedewerkers van de ministeries aanwezig zijn bij de gesprekken. Zij geven toelichting, benoemen de extra ruimte die er soms is, en leren over de uitwerking van wet- en regelgeving in de praktijk. Juist dit soort informatie is heel waardevol en komt alleen naar voren als je letterlijk samen ‘rond de tafel’ gaat.”
Wilt u als wethouder deelnemen aan de Tafel Casuïstiek? Neem dan contact op met PMM@rijksoverheid.nl