Met de beste bedoelingen is de afgelopen decennia een complex sociaal systeem gebouwd. Met wetten die op zichzelf staand vaak goed en helpend zijn, maar die in de praktijk problemen soms eerder groter kunnen maken dan oplossen. In het boekje 'Met hart en ziel én heel veel energie' lees je 9 verhalen uit die dagelijkse praktijk van de maatwerkprofessional. De verhalen zijn niet zozeer bedoeld om die schrijnende situaties onder de aandacht brengen, maar wel om een inkijkje geven in de dagelijkse realiteit van de professionals die deze gezinnen bijstaan. Eén van deze verhalen gaat over Britt.
Britt, zelfstandig klantmanager, is gespecialiseerd in inburgering en wordt tijdelijk ingehuurd door gemeenten. Al in de eerste contacten is haar strijd tegen sociaal onrecht zichtbaar. ‘Pervers’ noemt ze de regels die het inburgeren juist in de weg staan. Britt kent zowel de systeemwereld als de leefwereld. Ze heeft te maken met de wetgeving, regels en voorschriften, en heeft tegelijkertijd oog voor de cliënt in een soms wat grilliger leefomgeving. Zo maakte de 23-jarige Semhar diepe indruk op haar. Britt vecht voor rechtvaardigheid voor deze cliënte, die volgens haar het onderspit delft tegen de overheid. “Semhar is een model-inburgeraar. Ze verdient geen boete, maar een gouden medaille!” Vijf jaar geleden ontvluchtte Semhar haar thuisland Eritrea. Zij heeft dingen gezien en meegemaakt waarover ze niet goed kan praten. Britt weet dat deze incidenten haar achtervolgen. In Nederland komt Semhar terecht in een AZC, waar het niet makkelijk gaat. Alles waar zij afscheid van wilde nemen, vindt zij hier terug; de Eritrese gemeenschap oefent veel invloed op haar uit. Semhar probeert zich hier zoveel mogelijk van te distantiëren. Ze wil het gaan maken in Nederland en heeft grootse plannen. Ze start direct met de taal, is actief in het AZC en probeert op iedere hulpverlener en vrijwilliger haar Nederlands uit.
Dit is haar kans
Semhar verhuist naar een klein dorp in het oosten van Nederland, waar ze kennismaakt met Britt, haar klantmanager. Britt ziet direct: dit is een gemotiveerde dame met een plan. Omdat Semhar graag haar netwerk uitbreidt met Nederlandse mensen en nog hulp kan gebruiken bij het inburgeren in de praktijk, koppelt Britt haar aan een ouder echtpaar. Direct een goede match en al snel noemt ze deze mensen opa en oma! Ook op professioneel gebied ziet Britt potentie. Semhar wil namelijk lasser worden. Een beroep met goede kansen op werk, weet Britt. Semhar begint met haar inburgeringstraject. Dit gaat soepel en ook de docent ziet wat zij in haar mars heeft. Gaandeweg adviseert hij haar om tegelijkertijd te starten met een Entree-opleiding (mbo-niveau 1). Semhar is vereerd, ziet dit als een kans om sneller haar doel te bereiken en gaat ervoor. Nu ze studiefinanciering ontvangt, en dus geen uitkering meer krijgt, moet Britt afscheid van haar nemen. Omdat het netwerk van Semhar nog zo klein is, biedt Britt een vorm van informele nazorg aan. Zo nu en dan belt ze om te horen hoe het gaat. Andersom bellen Semhar en opa en oma haar soms met vragen.
Zo trots
Semhar doet haar best om haar draai te vinden, maar raakt door een ongelukkige samenloop van omstandigheden in de knoop met zichzelf. Ze wordt somber, krijgt flashbacks en slaapproblemen. Semhar voelt zich eenzaam en treft op dat moment een Eritrese man, die precies begrijpt hoe ze zich voelt. Ze krijgen een relatie. Semhar wordt echter nog somberder en komt steeds moeilijker uit bed. Als blijkt dat ze zwanger is, verliest ze alle hoop. Semhar sluit zich op, doet de deur niet meer open en komt niet meer opdagen op de opleiding en het inburgeringstraject. Britt heeft steeds contact gehouden en ziet al snel dat het niet goed gaat. Ze zorgt ervoor dat het wijkteam bij Semhar aanbelt. Semhar neemt de hulp aan en krijgt basis GGZ aangeboden. Dit lijkt al binnen een paar maanden resultaat te hebben. Semhar verbreekt haar relatie. Samen met Britt en een steuntje in de rug van opa en oma wordt ze weer actief. Ze gaat bij een pretpark werken, verdient haar eigen geld, leert steeds beter Nederlands, en pakt de inburgering en de Entreeopleiding weer op. Met succes: in december 2019 rondt ze het inburgeringstraject af, in januari 2020 bevalt ze van haar kindje en in februari 2020 heeft ze haar Entree-diploma op zak. Wat is ze trots! En Britt, opa en oma mét haar.
Ontmoedigd
Echter, dan blijkt dat DUO meermaals tevergeefs contact met haar heeft gezocht. DUO constateert dat Semhar niet op tijd is ingeburgerd. Zij heeft hier een half jaar langer over gedaan dan officieel is vastgelegd. Dat betekent dat de lening die zij is aangegaan voor haar inburgering, niet wordt kwijtgescholden: een bedrag van 10.000 euro! Ontmoedigd trekt ze bij Britt aan de bel. Ook Britt heeft moeite met deze uitkomst en vindt het onrechtvaardig; ze ís immers ingeburgerd, wat het doel was, en heeft ook nog haar Entree-opleiding afgerond. Britt ervaart het als een vernietiging van tijd, energie en geld. Van de gemeente, van zichzelf, maar vooral van Semhar en opa en oma. Er is zoveel geïnvesteerd, Semhar heeft zo hard gewerkt en opa en oma geven gehoor aan de vraag om nieuwkomers te ondersteunen. Nu stelt de overheid niet alleen Semhar, maar ook deze vrijwilligers teleur. Britt vindt deze uitkomst onverteerbaar.
Loslaten? Echt niet
Britt bespreekt het met collega’s, maar ook zij zien geen oplossing en adviseren haar het los te laten. Dat kan Britt niet. Ze duikt erin en zoekt contact met DUO. Hier hoort ze dat een eventueel restant van de schuld na tien jaar komt te vervallen. Er is nu geen andere oplossing voorhanden, misschien in de toekomst, maar niet voor Semhar. Het feit dat er tien jaar een schuld boven het hoofd van Semhar kan hangen, onthutst Britt. Ze deed precies wat de overheid van haar verwachtte, met uitzondering van een klein oponthoud, door omstandigheden. Britt belt opnieuw met een manager van DUO, maar ook hij ziet geen mogelijkheden: zoveel mensen vragen kwijtschelding aan, ieder met zijn eigen urgentie en hier geldt het gelijkheidsprincipe, aldus DUO. Het bezwaar dat Britt en Semhar aantekenen, wordt ongegrond verklaard. Vervolgens neemt Britt contact op met de Regiocoördinator statushouders inburgering van haar provincie. Evenals DUO erkent hij het probleem, maar ziet geen mogelijkheid het besluit terug te draaien. Ook via haar kanalen bij het Rijk is en blijft het antwoord: wet is wet, een uitzondering is niet mogelijk.
Deze insteek is volgens Britt dodelijk voor de motivatie van Semhar. Haar verantwoordelijk stellen voor haar ‘falen’ door niet binnen de termijnen te handelen, in haar kwetsbare positie! Britt vindt het een voorbeeld van sociaal onrecht en een mogelijke infectiehaard voor verdere problemen: een jonge moeder, alleenstaand, met een leer-, taal-, en financiële achterstand, met een uitkering en vrijwel geen netwerk. Uit ervaring weet ze hoe schulden de weg naar werk belemmeren, terwijl werk de beste remedie is tegen armoede! Semhar zal hoogstwaarschijnlijk langer in de uitkering blijven dan nodig, met een perspectief van 10 jaar schuld. Dit zal haar ontwikkeling belemmeren, wat haar kansen op de arbeidsmarkt weer verkleint. En dat voor iemand die in Britts ogen op een voetstuk moet worden geplaatst. Britt blijft platforms zoeken om Semhars verhaal te vertellen.
En Semhar?
Semhar heeft nog steeds een uitkering en zoekt naar manieren om haar lening af te lossen. Ze gaat niet meer naar school, omdat ze daarvoor een nieuwe lening moet aangaan. Dat idee geeft haar veel stress. De schuld hangt als een donkere wolk boven haar gedroomde toekomst in ons land.
Over de publicatie
We hopen dat de verhalen in dit boekje jou net zo raken als ons en je inspireren om te kijken waar jij het verschil kunt maken, hoe jij kunt werken vanuit De Bedoeling. Samen kunnen we elkaar versterken bij de zoektocht naar een systeem dat beter dienstbaar is aan de professionals en de inwoners.