Wat kunnen we leren van situaties waarin professionals alles op alles zetten om inwoners te helpen, maar toch vastlopen? De Jaarrapportage systeemleren 2025 van PMM laat zien waar het knelt, wat helpt om situaties weer in beweging te krijgen én welke lessen daaruit te trekken zijn voor het systeem als geheel. Dit jaar brengt de rapportage patronen in beeld die wijzen op structurele knelpunten.
Eén ingang bij het Rijk bij multiproblematiek
Soms zijn de problemen van inwoners en gezinnen zo complex dat ook de professionals die hen ondersteunen vastlopen. Bijvoorbeeld doordat wetten, regels, werkwijzen en verantwoordelijkheden niet goed op elkaar aansluiten. Samen vormen zij de kaders waarbinnen professionals en organisaties inwoners proberen te helpen. Die kaders zijn wat deze rapportage met ‘het systeem’ bedoelt. In zulke situaties kunnen professionals terecht bij het Landelijk Maatwerkloket Multiproblematiek van PMM. Dit Loket biedt één ingang bij het Rijk om vastgelopen multiprobleemsituaties weer in beweging te krijgen. Regievoerders denken mee over wat mogelijk en nodig is, adviseren over vervolgstappen en brengen de juiste partijen bij elkaar.
Maar PMM kijkt verder dan de oplossing voor één inwoner. Juist de situaties waarin professionals vastlopen, laten zien waar wetten, regels, werkwijzen en verantwoordelijkheden onvoldoende aansluiten op de praktijk. In de Jaarrapportage systeemleren 2025 brengt PMM daarom de lessen uit casussen en terugkerende knelpunten in beeld. Ook volgt PMM wat er met die signalen gebeurt. Zo kunnen uitvoerders, beleidsmakers en politici van de praktijk leren en mensen in de toekomst beter helpen.
105 afgeronde casussen in 2025
In 2025 werden 119 nieuwe casussen bij het Maatwerkloket ingediend en rondde het Loket 105 casussen af. Van de afgeronde casussen waren er 52 ingediend door gemeenten, vijf door publieke dienstverleners en 48 door andere organisaties. Het Loket wordt vooral ingeschakeld voor zeer complexe situaties. Minder complexe casussen weten professionals vaker zelf op te lossen, mede doordat zij beter zicht hebben op beschikbare maatwerkroutes en relevante netwerken. Ook het Maatwerkregister van PMM helpt daarbij: via het register kunnen maatwerkprofessionals van aangesloten gemeenten en landelijke publieke dienstverleners elkaar eenvoudiger vinden en snel de juiste persoon bij een andere betrokken organisatie benaderen.
Ervaringen met het Maatwerkloket
Uit de rapportage blijkt dat professionals positief zijn over de werkwijze van het Loket. Zij noemen de regievoerders benaderbaar, goed bereikbaar en oplossingsgericht. Ook waarderen zij hun onafhankelijke en vasthoudende houding. Het Loket wordt niet alleen ingeschakeld als een casus volledig is vastgelopen, maar ook als sparringpartner.
Juist die onafhankelijke rol is volgens Astrid Severijnen, manager van PMM, een belangrijke kracht van het Loket. “Het Loket heeft nauwelijks formele macht. En toch gebeurt er vaak iets wezenlijks wanneer onze regievoerders onafhankelijk meedenken, scherpe vragen stellen en partijen verbinden”, schrijft ze in het voorwoord. “Zij nemen een casus niet over, maar maken wel zichtbaar waar ruimte zit.”
Zes patronen in de casuïstiek
Iedere casus is anders. Toch komen bepaalde knelpunten steeds opnieuw terug. Door de casussen naast elkaar te leggen, worden bredere patronen zichtbaar die boven individuele situaties en knelpunten uitstijgen. De jaarrapportage beschrijft zes van deze patronen:
- Het belang van het kind raakt ondergesneeuwd bij de ondersteuning aan ouders.
- Overgangen tussen regels en wetten zorgen voor gaten in de ondersteuning.
- Beleidsvrijheid van gemeenten leidt tot verschillen in de toegang tot ondersteuning.
- Het uitgangspunt van zelfredzaamheid maakt ondersteuning soms onbereikbaar.
- Onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is voor ondersteuning van Nederlanders die vanuit het buitenland terugkeren naar Nederland met zorgvragen.
- Mensen zonder geldige verblijfstitel worden uitgesloten van ondersteuning.
Deze patronen laten onder meer zien dat regels en verantwoordelijkheden vaak per domein zijn georganiseerd, terwijl de problemen van inwoners zich vaak niet tot één domein beperken. Door terugkerende knelpunten uit individuele casussen in samenhang te bekijken, maakt PMM zichtbaar waar het systeem structureel schuurt. Astrid vat het belang daarvan treffend samen: “Wat zichtbaar wordt, kan besproken worden. En wat besproken wordt, kan uiteindelijk kantelen.”
Van één casus naar lessen voor het systeem
De afgeronde casussen hebben in totaal 108 leerpunten opgeleverd. Die gaan bijvoorbeeld over samenwerking, werkprocessen, verantwoordelijkheden of regels die passende ondersteuning in de weg staan. Bijna twee derde van de leerpunten ligt op organisatie- of systeemniveau. Soms volgt daar een concrete actie uit. Zo was bij een jonge statushouder onduidelijk welke gemeente verantwoordelijk was voor vervolghulp en huisvesting. Het Loket legde dit voor aan de ministeries van JenV en VWS. JenV bekijkt nu samen met het COA en Stichting Nidos hoe in zulke situaties duidelijker kan worden wie wat moet doen.
Niet ieder leerpunt leidt snel tot verandering. Vooral verbeteringen op systeemniveau vragen vaak een lange adem. Eén signaal kan belangrijk zijn, maar meestal ontstaat er pas ruimte voor structurele aanpassing wanneer meerdere signalen samen wijzen op een breder probleem.
Brede ondersteuning voor professionals
PMM ondersteunt professionals ook met kennisdeling, ontmoeting en professionalisering. In 2025 waren er onder meer drie bijeenkomsten voor maatwerkprofessionals, elf masterclasses en workshops en twee rondes wisselstages.
Ook in 2026 zet PMM zich in voor een sterke positie van professionals in het sociaal domein en voor ruimte om maatwerk te bieden waar dat nodig is. Door knelpunten zichtbaar te maken, samenwerking over domeinen en organisaties heen te versterken en professionals te ondersteunen bij complexe situaties. Zodat zij de ruimte krijgen én kunnen benutten om te doen wat nodig is voor mensen met multiproblematiek.
De Jaarrapportage systeemleren 2025 is op 15 oktober 2026 door minister van Werk en Participatie Thierry Aartsen als bijlage bij de Kamerbrief over de voortgang van Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM) aangeboden aan de Tweede Kamer. Dit deed hij mede namens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert, minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport Mirjam Sterk, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eric van der Burg, staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg en staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen. Bekijk ook de infographic bij de Jaarrapportage systeemleren 2025 voor een overzicht van de belangrijkste cijfers en inzichten.