Op 2 juni kwamen zo'n zestig maatwerkprofessionals bij elkaar in Bar Beton, boven station Utrecht Centraal. Zij spraken over een vraag die steeds urgenter wordt: hoe pas je regels toe zonder de mens uit het oog te verliezen? Die vraag speelt niet alleen binnen de Participatiewet, maar raakt ook thema's als toeslagen, zorg, detentie, verblijfsstatus en de Basisregistratie Personen. In de praktijk lopen die onderwerpen voortdurend door elkaar heen. Waar schuurt dat en hoe los je problemen samen op?
Milou Zonneveld licht toe hoe het denken achter de nieuwe Participatiewet is veranderd. Zij is projectleider ‘Participatiewet in balans’ bij SZW. Met dit traject wil het ministerie meer ruimte maken voor vertrouwen, professionele afwegingen en maatwerk. De wet moet ruimte bieden om naar de situatie van een individu te kijken als dat nodig is. Bovendien moeten professionals die ruimte ook daadwerkelijk krijgen om te doen wat in een specifieke situatie redelijk en passend is. Dat vraagt vertrouwen van bestuurders, organisaties en het Rijk en mogelijk ook een cultuurverandering binnen organisaties.
Van sanctioneren naar leren en voorkómen
Ook de handhaving op sociale zekerheid verandert. Anne Betting, van de afdeling Handhaving en Preventie van SZW, vertelt dat het wetsvoorstel Handhaving Sociale Zekerheid zoekt naar een nieuwe balans: streng waar sprake is van bewust misbruik, maar begripvol en proportioneel wanneer mensen een fout maken. Daarbij kijkt de overheid niet alleen naar het gedrag van burgers, maar ook naar haar eigen verantwoordelijkheid. Het opvallendste verschil met het oude denken is misschien wel dat handhaving niet langer alleen draait om straffen, maar ook om leren, uitleggen en voorkómen dat mensen opnieuw dezelfde fout maken.
In gesprek over vertrouwen en professionele ruimte
Vervolgens gaan de maatwerkprofessionals in vier korte sessies in kleine groepen met elkaar in gesprek over verschillende thema’s. Christel van Zelst, regievoerder van het Maatwerkloket van PMM, introduceert een kaartspel met vragen. Die vragen geven een opening voor een gesprek over maatwerk, dat je binnen allerlei lagen van de organisatie zo gemakkelijker op gang kunt brengen. Bijvoorbeeld: waar merk jij dat jouw organisatie je vertrouwt in je professionele oordeel, en waar niet? Of: waar loop jij tegenaan als je de Participatiewet toepast? Of: Wat bedoelen wij als organisatie concreet met werken vanuit de menselijke maat? De deelnemers wisselen van gedachten over hoe je een organisatie creëert waarin professionals voldoende ruimte en vertrouwen krijgen om de menselijke maat toe te passen, zonder dat dit leidt tot willekeur.
Zoek elkaar op
Ook in een andere sessie komt de spanning tussen regels en maatwerk naar voren, bijvoorbeeld in de samenwerking met de afdeling Werk & Inkomen. “Met hen ontstaat vaak een discussie over de bedoeling achter de regels en de gevolgen voor de burger. Over wat volgens de regels niet kan en wat in een uitzonderlijke situatie wél verantwoord mogelijk zou moeten zijn”, zo verwoordt een deelnemer het. Het gesprek draait om een concrete casus. “De één zoekt actief naar mogelijkheden, terwijl anderen vooral kijken naar beperkingen.” De deelnemers erkennen dat die onderlinge discussie nuttig is om willekeur tegen te gaan, maar vinden ook dat de uiteindelijke maatschappelijke opbrengst moet meetellen. De oplossing? Onderzoek de situatie goed, onderbouw je afwegingen, maar vooral: zoek elkaar – ook medewerkers van andere afdelingen of instanties – in een vroegtijdig stadium op!
De bijeenkomst laat zien dat de menselijke maat niet alleen vraagt om andere regels, maar ook om vertrouwen tussen professionals, organisaties en uitvoeringspartners. Juist in die samenwerking ontstaat ruimte om inwoners beter te helpen.
Inspirerende activiteiten en bijeenkomsten
Goed maatwerk begint bij goed toegeruste professionals en bestuurders die inwoners in kwetsbare situaties écht verder helpen. Daarom organiseert PMM regelmatig trainingen, masterclasses en bijeenkomsten voor professionals in het sociaal domein. Bekijk ons actuele aanbod bijeenkomsten en trainingen.