‘Hoe handel ik naar de menselijke maat?’ Die vraag stond centraal tijdens de bijeenkomst voor PMM-maatwerkprofessionals van 3 april 2025. Het is een vraag die leeft bij veel maatwerkprofessionals. Jacqueline Lycklama presenteerde de werkvorm Kralenspel op Maat (KoM), die houvast biedt bij het toepassen van de menselijke maat.
Jacqueline is adviseur en medewerker van het Ketenbreed Calamiteiten Team bij de Dienst Terugkeer en Vertrek. Daarnaast begeleidt zij gesprekken rond ethische thema’s binnen de Rijksoverheid en deed zij onderzoek naar de menselijke maat en hoe je hier als professional naar kan handelen.
Wat is de menselijke maat?
Maatwerkprofessionals geven aan dat zij behoefte hebben aan een richtlijn over toepassen van de menselijke maat: er bestaat namelijk geen regelgeving of vast protocol voor. Dat is best lastig, zeker bij ingewikkelde situaties waarin regels botsen met wat eerlijk voelt. Of waarin het verschil tussen wat mag en wat goed is, niet logisch is. In die gevallen komt het nu nog aan op een ‘buikpijngevoel’ dat lastig te concretiseren is naar collega’s of ketenpartners. Wél hebben PMM-maatwerkprofessionals een helder beeld van wat de menselijke maat is, bleek aan het begin van de presentatie bij de vraag: ‘Wat is een situatie uit jouw werk die voor jou een typisch geval is van menselijke maat?’ Er werden pakkende voorbeelden genoemd die goed samenvatten wat organisaties onder menselijke maat verstaan.
Ruimte voor iemands verhaal
“De menselijke maat betekent dat je een uitzondering kan maken als de gewone route niet geschikt is voor iemand. Dat je kijkt naar iemands verhaal en wat daar passend bij is”, zei een gemeenteprofessional. “De menselijke maat is: denken vanuit de context en historie van de casus. En dan de afweging maken of het menselijker is om af te wijken van wat je normaal gesproken zou doen”, deelde een professional van een publieke dienstverlener. Een ander vatte treffend het verschil: “De menselijke maat is de houding, maatwerk is de uitzondering.”
Kralenspel: keuzes beargumenteren
De werkvorm die Jacqueline presenteerde, KoM, is gebaseerd op het kralenspel van Jos Kessels (2012). De kralen staan voor sets van vragen, waarmee je een beeld vormt van de feiten, jouw mening als professional en de mogelijke uitkomsten. Het beantwoorden van de vragen helpt je om te komen tot een idee of afweging van wat het goede is om te doen in een casus. Dat hoeft niet de ideale oplossing te zijn, maar het is wel de best passende. De werkvorm helpt je om te beargumenteren waarom je een bepaalde keuze maakt. Daardoor worden jouw afwegingen navolgbaar voor anderen en ontstaat gezamenlijkheid in keuzes.
Memorie van Wetten en Waarden
De werkvorm past goed binnen de Memorie van Wetten en Waarden die PMM ontwikkelt. De Memorie is een praktische routehulp die professionals helpt om in complexe casussen integrale afwegingen te maken tussen wetten en waarden, om zo met elkaar te bepalen welke waarden zwaar wegen. Deze routehulp wordt de komende maanden getest in de praktijk. De bijbehorende website gaat in het najaar online.