Welke waarden zouden voorop moeten staan in het sociaal domein? Deze vraag stond centraal bij de afgelopen bijeenkomst voor maatwerkfunctionarissen van PMM. De Argumentenfabriek bracht aan de hand van een casus het gesprek op gang over hoe waarden kunnen schuren. En over hoe waardevol het is om het gesprek over waarden te voeren.
Op 5 oktober vond de bijeenkomst voor PMM-maatwerkfunctionarissen plaats. PMM organiseert meerdere keren per jaar bijeenkomsten voor de maatwerkfunctionarissen om van elkaar te leren en actuele thema’s te bespreken. De sessie stond deze keer in het teken van (impliciete) waarden, met behulp van de zogenoemde ‘Waardenkaart sociaal domein’. De Waardenkaart is een gespreksinstrument, ontwikkeld door PMM in samenwerking met de gemeente Tilburg en de Argumentenfabriek. Het is ontstaan als een antwoord op de vraag: wat als er één wet sociaal domein zou zijn, welke waarden moeten daar dan in staan en welke moeten net wat zwaarder wegen dan andere? Inwoners, professionals en beleidsmakers hebben meegedacht en input geleverd. De Waardenkaart heeft als doel om met elkaar te komen tot een meer gelijke gerichtheid in de uitvoering.
Casus
De Argumentenfabriek trapte af met een spraakmakende, denkbeeldige casus. De centrale vraag in de casus was: ‘Zou jij als professional bij een inwoner langsgaan zonder een concrete melding, wanneer een (theoretisch) AI-systeem een signaal afgeeft van een groot risico op het plegen van huiselijk geweld bij deze inwoner’?
De casus riep gelijk reacties en uiteenlopende standpunten op. Sommige deelnemers gaven aan in deze casus voor bemoeizorg te zijn, omdat het altijd goed is om het gesprek met een inwoner aan te gaan, om polshoogte te nemen en dit signaal aan te grijpen om het risico in te schatten. Er waren ook reacties die pleitten tegen bemoeizorg, omdat signalen uit een systeem een vooringenomen houding in de hand kunnen werken: “dat het systeem dit signaal zo geeft, drukt de inwoner gelijk al in het hokje ‘daar zal wel iets mis zijn’.” Andere deelnemers twijfelden of ze wel of niet langs zouden gaan, omdat ze niet te snel bij iedereen voor de deur willen gaan staan en daar zorgvuldig mee willen omgaan.
De waarden van jezelf en de ander
Aan de hand van verdiepende vragen van de Argumentenfabriek ontdekten de deelnemers welke waarden ten grondslag lagen aan de eigen keuzes. En dat waarden niet goed of slecht zijn, maar wel met elkaar kunnen schuren. De Waardenkaart is een reflectie van de veelheid aan waarden in het brede veld van het sociaal domein. Tegelijkertijd bundelt de Waardenkaart de waarden in 9 clusters, om het gesprek eenvoudiger te kunnen voeren. Toegepast op de voorliggende casus kozen de maatwerkfunctionarissen de waarden(clusters) vrijheid, empathie en kwaliteit als het meest belangrijk.
Naast de eigen waarden heb je in een gesprek of samenwerking natuurlijk ook te maken met de waarden van een ander: bijvoorbeeld van een andere professional of van de eigen organisatie. De deelnemers pasten de Waardenkaart daarom ook toe om de casus te bekijken vanuit het perspectief van de gemeente. Welke waarden(clusters) zou de gemeente het meest belangrijk vinden? Interessant was om te zien dat de deelnemers voor de gemeente juist de waarden rechtvaardigheid, nut en kwaliteit selecteerden als het meest belangrijk.
Zo liet de Argumentenfabriek aan de hand van de Waardenkaart zien dat de samenwerkende partijen een probleem vanuit verschillende waarden kunnen bekijken. Een botsende visie op de oplossing kan zijn oorsprong vinden in het vertrekken vanuit verschillende waarden. Evengoed is het mogelijk om vanuit dezelfde waarde te vertrekken en toch tot een andere uitwerking te komen.
In gesprek over waarden
De maatwerkfunctionarissen ervaarden de Waardenkaart en het gesprek over waarden als erg nuttig, en zagen kansen vooral bij momenten dat de samenwerking met partners rond een casus even vastloopt. “Het is een mooie weg om even ‘uit’ de casus te stappen en te vragen hoe men naar een casus kijkt. Als je op het niveau van de waarden gaat zitten, meer op de onderlaag, dan krijg je respect voor de mening van de ander. Je ziet welke overeenkomsten je hebt en waar je elkaar kan vinden. Hoe kunnen we de vraag weer centraal stellen en er met elkaar uit komen?”
De Waardenkaart helpt om het gesprek op gang te brengen over ‘werken volgens de bedoeling’ in het sociaal domein. En welke waarden daarin voorop moeten staan. Een gesprek dat, ook al leidt het niet gelijk tot een sluitend antwoord, wel heel waardevol is om te voeren.