Het gevoel van ‘dit kan toch niet de bedoeling zijn’. Buikpijn. Wie kent het niet? Dit is zo’n casus. Een jong meisje, alleen in Nederland, dat verstrikt raakt in praktische problemen. In dit verhaal vinden twee organisaties elkaar, de gemeente Amsterdam en de Sociale Verzekeringsbank. Samen op zoek naar een oplossing.
Partners kijken over organisatiegrenzen heen
Annemarie de Beer is kwartiermaker Doorbraakteam Sociaal Domein bij de gemeente Amsterdam. Zij vertelt: “Via een hulpverlener van ons project Blijvend Veilig hoorde ik over dit meisje. Zonder al te veel in details te treden: haar ouders wonen in het buitenland, zij verblijft in een jeugdinstelling en door omstandigheden is er geen pleegzorg of voogdij geregeld. Ze heeft dus geen wettelijk vertegenwoordiger in Nederland en daardoor geen financiële mogelijkheden. Ons idee: kan dit meisje kinderbijslag krijgen? Met die vraag klopten we aan bij de SVB.”
Tussen wal en schip
Het bleek niet mogelijk. “Maar wat ik zo mooi vond,” zegt Annemarie, “de SVB liet het daar niet bij zitten. Ze waren oprecht geïnteresseerd, gingen uitgebreid met ons in gesprek, op zoek naar andere oplossingen.” Lisanne Bekman, beleidsmedewerker bij de SVB: “In eerste instantie konden en mochten we niet anders dan negatief beslissen. Kinderbijslag is namelijk primair bedoeld als bijdrage voor de ouders of verzorgers om in het levensonderhoud van het kind te voorzien. Als uitvoeringsorganisatie kunnen wij niet van de wet afwijken, dat is contra legem; we vinden het ook belangrijk om dat goed uit te leggen. Natuurlijk raakte dit ons, zo’n kind dat tussen wal en schip valt, en dus zijn we op onderzoek uitgegaan. Omdat gemeenten vanuit een beleidskader werken, is daar soms net wat meer individuele speelruimte. Samen met Annemarie hebben we allerlei mogelijkheden bekeken.”
Blijft ingewikkeld
Annemarie: “Een collega van Lisanne wees ons op twee artikelen in de Participatiewet. Binnen tien dagen was het geregeld! Toch blijf ik het ingewikkeld vinden: kinderbijslag is uiteindelijk bedoeld voor het levensonderhoud van het kind. Voor het meisje zelf dus. Maar dat recht vervalt omdat het toegekend móet worden aan een wettelijk verzorger. Dat lijkt mij een hiaat in de wet.” Lisanne: “Wij zijn heel alert op dit soort signalen en hebben daarin ook een taak richting het ministerie. Echter, dit komt zo weinig voor dat er weinig kans is op een wetswijziging. Aan de andere kant is het een goed voorbeeld van een oude wet in veranderende tijden. Gezinnen bestaan nu eenmaal niet meer alleen uit papa-mama-kind. Iets om in de gaten te houden dus.”
Over ABBA, de Garage en de Maatwerkmethode
Beide organisaties zijn intensief bezig met werken volgens de bedoeling. Zo kent de SVB onder meer ABBA (Algemene Beginselen voor Behoorlijk Afwegen) met negen uitgangspunten om in complexe situaties tot een weloverwogen oordeel te komen. Uitgangspunt 1? Voel de buikpijn! En Garage De Bedoeling: in een tot garage omgebouwde ruimte buigen collega’s zich over meervoudige vraagstukken. Alle betrokkenen dragen overalls – iedereen is gelijk! – en de situatie is de ‘kapotte auto’. Een pressure cooker om snel tot resultaten te komen. En bij de Amsterdamse Maatwerkmethode is de belangrijkste vraag: wat is de bedoeling voor deze Amsterdammer? Kijken wat in de weg zit en doen wat nodig is, dat is het idee. Een grote beweging waarin het hele sociaal domein betrokken is en met een sterke verbinding naar Veiligheid en Wonen.
Kijken met een brede blik
Beide organisaties zijn partner in het Programma Maatwerk Multiprobleemhuishoudens. Annemarie: “Als contactpersonen kunnen wij elkaar rechtstreeks benaderen om mee te denken over een complexe casus. Het geeft veel vertrouwen om te kunnen sparren met mensen die, net als jij, met een brede blik kijken en weten dat je niet ‘zomaar’ belt.” Tegelijkertijd erkennen beide professionals dat het niet altijd even makkelijk is. “Uiteindelijk is the proof in the pudding”, zegt Lisanne. “De aandacht en de wil om te werken volgens de bedoeling is er, absoluut. Maar als het erop aankomt kost het tijd, geld, andere expertise, een andere inrichting van uitvoeringsorganisaties, anders rapporteren aan het ministerie, et cetera.”
Worstelingen die maar al te bekend zijn bij het Programma. Evengoed zijn deze organisaties een voorbeeld voor velen. Betrokken en met een open houding gingen ze samen op zoek naar een oplossing voor dit meisje, binnen of buiten de eigen organisatie. Zo kan het dus ook! Dát is werken volgens de bedoeling.